استخوان‌های متاتارس پا چیستند؟ آناتومی، عملکرد و آسیب‌ها | آقای پا
استخوان‌های متاتارس پا چه هستند و چه نقشی در راه رفتن دارند؟ با آناتومی پنج استخوان متاتارس، عملکرد، محل قرارگیری، آسیب‌های شایع و درد پنجه پا آشنا شوید.
بررسی کامل مبحث
استخوان‌های متاتارس پا چیستند؟ آناتومی، عملکرد و آسیب‌ها
استخوان‌های متاتارس (Metatarsal Bones) پنج استخوان بلند در قسمت میانی و جلویی پا هستند که بین استخوان‌های تارس و استخوان‌های انگشتان پا قرار گرفته‌اند.
این استخوان‌ها نقش مهمی در تحمل وزن، حفظ قوس‌های پا، انتقال نیرو و ایجاد حرکت مؤثر هنگام راه رفتن و دویدن دارند.
هر پا دارای پنج استخوان متاتارس است که از سمت شست به سمت انگشت کوچک با شماره‌های ۱ تا ۵ نام‌گذاری می‌شوند.
استخوان‌های متاتارس کجا قرار دارند؟
اسکلت پا را می‌توان به سه بخش اصلی تقسیم کرد:
1. پشت پا (Hindfoot)؛ شامل استخوان‌هایی مانند تالوس و کالکانئوس
2. میان‌پا (Midfoot)؛ شامل استخوان‌های ناویکولار، کوبوئید و کونئیفرم‌ها
3. جلوی پا (Forefoot)؛ شامل پنج متاتارس و استخوان‌های انگشتان
متاتارس‌ها در مرز میان میان‌پا و انگشتان قرار دارند.
در سمت عقب، متاتارس‌ها با استخوان‌های تارسال مفصل می‌شوند و در قسمت جلو با استخوان‌های بند اول انگشتان ارتباط دارند.
چند استخوان متاتارس در پا وجود دارد؟
در هر پا پنج استخوان متاتارس وجود دارد.
از سمت داخلی پا به سمت خارجی:
- متاتارس اول
- متاتارس دوم
- متاتارس سوم
- متاتارس چهارم
- متاتارس پنجم
بنابراین مجموعاً در دو پا ۱۰ استخوان متاتارس وجود دارد.
متاتارس اول
متاتارس اول (First Metatarsal) در سمت شست پا قرار دارد.
این استخوان در انتقال نیرو در قسمت داخلی جلوی پا اهمیت زیادی دارد و در مرحله پایانی گام، یعنی هنگام جدا شدن پنجه از زمین، نقش مهمی در انتقال نیرو دارد.
متاتارس اول با استخوان کونئیفرم داخلی و بند اول شست ارتباط مفصلی دارد.
مشکلات مربوط به شست پا، از جمله هالوکس والگوس، می‌توانند با تغییر وضعیت و توزیع نیرو در اطراف متاتارس اول همراه باشند.
متاتارس دوم
متاتارس دوم در کنار متاتارس اول قرار دارد.
این استخوان از نظر آناتومیکی در قسمت مرکزی جلوی پا قرار گرفته و در تحمل و انتقال نیرو نقش مهمی دارد.
به دلیل موقعیت آن، در برخی شرایط می‌تواند در معرض فشارهای تکراری قرار گیرد.
متاتارس سوم
متاتارس سوم بین متاتارس دوم و چهارم قرار گرفته است.
این استخوان نیز در ساختار جلوی پا و انتقال نیرو در هنگام راه رفتن مشارکت دارد.
متاتارس چهارم
متاتارس چهارم در سمت خارجی‌تر پا قرار گرفته و بین متاتارس سوم و پنجم است.
مانند سایر متاتارس‌ها، در ایجاد ثبات جلوی پا و انتقال نیرو نقش دارد.
متاتارس پنجم
متاتارس پنجم (Fifth Metatarsal) در سمت انگشت کوچک پا قرار دارد.
قسمت ابتدایی این استخوان دارای برجستگی مشخصی است که به آن قاعده متاتارس پنجم (Base of the Fifth Metatarsal) گفته می‌شود.
این قسمت محل اتصال برخی تاندون‌ها و رباط‌هاست و یکی از نقاط مهم از نظر آسیب‌های ورزشی محسوب می‌شود.
اجزای هر استخوان متاتارس
هر متاتارس از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
۱. قاعده (Base)
قسمت نزدیک‌تر به مچ و میان‌پا است.
۲. تنه (Shaft)
بخش طولانی و میانی استخوان است.
۳. سر (Head)
قسمت جلویی استخوان است که با استخوان‌های بند اول انگشتان مفصل می‌شود.
سر متاتارس‌ها در قسمت جلویی پا قرار دارد و در تحمل فشار هنگام ایستادن و راه رفتن اهمیت زیادی دارد.
مفاصل متاتارس‌ها
متاتارس‌ها با استخوان‌های مختلفی ارتباط دارند.
در قسمت عقب، مفاصل تارسومتاتارسال (Tarsometatarsal / TMT) قرار دارند.
در قسمت جلو، سر متاتارس‌ها با بند اول انگشتان مفصل می‌شوند که به آنها مفاصل متاتارسوفالانژیال (Metatarsophalangeal / MTP) گفته می‌شود.
این مفاصل امکان حرکت و انتقال نیرو بین پنجه و انگشتان را فراهم می‌کنند.
نقش استخوان‌های متاتارس در راه رفتن
متاتارس‌ها بخشی از سیستم پیچیده انتقال نیرو در پا هستند.
هنگام راه رفتن، وزن بدن از قسمت‌های مختلف پا عبور می‌کند و در مرحله پایانی گام، نیرو به سمت جلوی پا منتقل می‌شود.
متاتارس‌ها در این فرآیند نقش دارند و به انتقال نیرو از میان‌پا به انگشتان کمک می‌کنند.
به‌خصوص متاتارس اول و شست پا در مرحله Toe-off اهمیت زیادی دارند.
متاتارس‌ها و قوس‌های پا
استخوان‌های متاتارس بخشی از ساختار قوس‌های پا هستند.
پا دارای قوس طولی و قوس عرضی است و متاتارس‌ها در شکل‌گیری و عملکرد قوس عرضی و بخش جلویی قوس طولی مشارکت دارند.
قوس‌های پا به توزیع نیرو و سازگاری پا با سطوح مختلف کمک می‌کنند.
البته عملکرد قوس‌های پا تنها به استخوان‌ها وابسته نیست و رباط‌ها، عضلات و فاشیا نیز در آن نقش دارند.
چرا استخوان‌های متاتارس درد می‌گیرند؟
درد قسمت جلویی پا یا متاتارسالژی (Metatarsalgia) می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.
برخی از علل احتمالی عبارت‌اند از:
- افزایش فعالیت ورزشی
- ایستادن طولانی
- کفش نامناسب
- کفش پنجه‌باریک
- تغییر شکل انگشتان
- هالوکس والگوس
- افزایش فشار روی سر متاتارس‌ها
- آسیب‌های ورزشی
- شکستگی استرسی
- التهاب مفصل
- مشکلات عصبی مانند نوروم مورتون
بنابراین هر درد روی متاتارس به معنی آسیب مستقیم استخوان نیست.
شکستگی متاتارس
شکستگی یکی از آسیب‌های مهم استخوان‌های متاتارس است.
شکستگی می‌تواند در اثر:
- ضربه مستقیم
- افتادن جسم روی پا
- پیچ‌خوردگی شدید
- فرود نامناسب
- افزایش مکرر فشار
ایجاد شود.
علائم ممکن است شامل درد، تورم، کبودی و دشواری در تحمل وزن باشد.
در برخی شکستگی‌ها، تغییر شکل ظاهری نیز مشاهده می‌شود.
شکستگی استرسی متاتارس
شکستگی استرسی (Stress Fracture) در اثر بارگذاری تکراری ایجاد می‌شود و ممکن است در افرادی که فعالیت ورزشی خود را به‌طور ناگهانی افزایش می‌دهند، دیده شود.
درد معمولاً به‌صورت موضعی است و با فعالیت افزایش پیدا می‌کند.
گاهی در مراحل اولیه، تصویربرداری ساده با اشعه ایکس ممکن است شکستگی را نشان ندهد و در صورت شک بالینی، روش‌های تصویربرداری دقیق‌تر مورد نیاز باشد.
شکستگی جونز چیست؟
شکستگی جونز (Jones Fracture) نوع خاصی از شکستگی در ناحیه پایه متاتارس پنجم است.
این شکستگی در ناحیه‌ای از استخوان رخ می‌دهد که از نظر خونرسانی شرایط خاصی دارد و ممکن است روند بهبودی آن نسبت به برخی شکستگی‌های دیگر دشوارتر باشد.
تشخیص دقیق محل شکستگی اهمیت زیادی دارد، زیرا انواع مختلف شکستگی متاتارس پنجم درمان یکسانی ندارند.
متاتارس و هالوکس والگوس
در هالوکس والگوس، راستای شست و استخوان متاتارس اول تغییر می‌کند.
این تغییر می‌تواند بر نحوه توزیع فشار در قسمت جلویی پا اثر بگذارد و در برخی افراد باعث درد، ایجاد برجستگی در کنار مفصل شست و مشکل در پوشیدن کفش شود.
کفش پنجه‌پهن می‌تواند فشار مستقیم روی قسمت برجسته را کاهش دهد، اما کفش به‌تنهایی الزاماً تغییر شکل استخوانی را اصلاح نمی‌کند.
متاتارسالژی چیست؟
متاتارسالژی به درد قسمت جلویی پا، به‌ویژه اطراف سر متاتارس‌ها، گفته می‌شود.
افراد مبتلا ممکن است احساس کنند چیزی مانند سنگریزه زیر پنجه قرار گرفته است.
درد معمولاً هنگام راه رفتن یا ایستادن طولانی تشدید می‌شود.
علت متاتارسالژی باید مشخص شود؛ زیرا این اصطلاح یک تشخیص واحد با یک علت مشخص نیست.
آیا کفش روی فشار متاتارس‌ها تأثیر دارد؟
بله، طراحی کفش می‌تواند نحوه توزیع نیرو در قسمت جلویی پا را تغییر دهد.
کفش‌های پنجه‌باریک می‌توانند انگشتان را فشرده کنند و بعضی کفش‌های خاص نیز می‌توانند بار واردشده به قسمت جلویی پا را تغییر دهند.
برای افرادی که درد متاتارس دارند، معمولاً توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
- فضای کافی برای انگشتان
- اندازه مناسب کفش
- عدم ایجاد فشار موضعی
- زیره مناسب
- تناسب کفش با فعالیت
آیا کفی طبی فشار روی متاتارس را کاهش می‌دهد؟
در برخی افراد، کفی یا پد مناسب می‌تواند به توزیع مجدد فشار در قسمت جلویی پا کمک کند.
یکی از نمونه‌ها پد متاتارسال (Metatarsal Pad) است که در محل مناسب قرار می‌گیرد تا توزیع نیرو را تغییر دهد.
اما محل قرارگیری پد بسیار مهم است و استفاده نادرست ممکن است به‌جای کاهش فشار، ناراحتی را بیشتر کند.
بنابراین کفی یا پد مناسب باید بر اساس شکل پا و علت درد انتخاب شود.
نقش متاتارس‌ها در دویدن
در دویدن، نیروهای واردشده به پا نسبت به راه رفتن افزایش پیدا می‌کنند و قسمت جلویی پا در مرحله جدا شدن از زمین نقش مهمی دارد.
متاتارس‌ها باید نیرو را بین ساختارهای مختلف پا منتقل کنند.
افزایش ناگهانی مسافت یا شدت دویدن، تغییر سطح تمرین یا استفاده از کفش نامتناسب می‌تواند در برخی افراد باعث افزایش فشار روی جلوی پا شود.
به همین دلیل افزایش حجم تمرین بهتر است به‌صورت تدریجی انجام شود.
چه زمانی درد متاتارس نیاز به بررسی دارد؟
در صورت وجود موارد زیر بهتر است درد پا ارزیابی شود:
- درد شدید یا ناگهانی
- تورم قابل توجه
- کبودی
- تغییر شکل پا
- ناتوانی در تحمل وزن
- درد موضعی مداوم
- درد پس از ضربه
- درد مداوم در ورزشکاران
- بی‌حسی یا گزگز مکرر
- زخم یا تغییر رنگ پا، به‌خصوص در افراد مبتلا به دیابت
چگونه از آسیب متاتارس‌ها پیشگیری کنیم؟
برای کاهش احتمال آسیب می‌توان به نکات زیر توجه کرد:
- کفش مناسب و اندازه انتخاب کنید.
- از کفش‌های بسیار تنگ و پنجه‌باریک برای استفاده طولانی‌مدت اجتناب کنید.
- شدت فعالیت ورزشی را به‌تدریج افزایش دهید.
- در صورت شروع درد مداوم، آن را نادیده نگیرید.
- کفش ورزشی را متناسب با نوع فعالیت انتخاب کنید.
- در صورت وجود تغییر شکل پا، فشارهای غیرطبیعی را بررسی کنید.
- در ورزش‌های پرفشار، به استراحت و ریکاوری کافی توجه کنید.
جمع‌بندی
استخوان‌های متاتارس پنج استخوان بلند در قسمت جلویی پا هستند که بین استخوان‌های میان‌پا و انگشتان قرار دارند. این استخوان‌ها در تحمل وزن، انتقال نیرو، حفظ ساختار پا و راه رفتن و دویدن نقش مهمی دارند.
متاتارس‌ها می‌توانند در اثر فشار بیش از حد، کفش نامناسب، آسیب، تغییر شکل پا یا بیماری‌های مختلف دچار درد یا آسیب شوند. متاتارسالژی و شکستگی‌های استرسی از مشکلات مهم این ناحیه هستند.
شناخت ساختار متاتارس‌ها به درک بهتر مشکلاتی مانند درد پنجه پا، هالوکس والگوس، شکستگی متاتارس و اختلالات توزیع فشار کف پا کمک می‌کند.
اگر درد متاتارس شدید، مداوم یا همراه با تورم، تغییر شکل یا ناتوانی در تحمل وزن باشد، بررسی پزشکی برای تعیین علت ضروری است.
ویدیو های مرتبط